Mass surveillance en tracking breidt sterk uit naar offline en je huis

Wanneer je door de Albert Heijn of een andere winkel loopt zou het wat vreemd zijn wanneer je continu door een medewerker gevolgd wordt. Een medewerker met een notitieblok die alles registreert wat je doet: welke producten je in de winkelwagen stopt, maar ook de producten die je bekijkt of in je handen houdt maar niet afrekent.

Krijg je bij de uitgang een folder in je hand gedrukt met daarin persoonlijke aanbiedingen, zoals “vergeet niet de fles wijn die u bekeken heeft mee te nemen” dan zou de wereld voor veel mensen te klein zijn. Dit wordt niet geaccepteerd.
Dat weten Albert Heijn en/of andere verkopers en advertentieverkopers heel goed. Daarom loopt er niet een te opvallend persoon achter je aan, maar wordt het zelfde gedaan op en veel minder zichtbare, beter verstopte, manier: digitaal.

Wie online winkelt, browset, nieuws leest, games speelt of onderzoekt wat die rare plekken op dat lichaamsdeel kunnen zijn wordt door heel veel bedrijven in de gaten gehouden. Elke digitale beweging wordt bekeken, alle mensen worden gevolgd, zoveel mogelijk persoonlijke gegevens worden verzameld. Digitale tracking, gegevensverzameling, spionage, mass surveillance vindt massaal plaats via digitale diensten en we accepteren het. Het hoort er bij, we zijn niets anders gewend, je ontkomt er niet aan.

Bedrijven kunnen dankzij het internet veel meer en makkelijker spioneren.
De online wereld zit al stampvol met spionagetechniek. Online wordt alles al alles van mensen bekeken en over mensen verzameld. En die vervelende mensen (gebruikers en doelgroepen) beginnen zich hiertegen te wapenen, door middel van Adblockers, VPN services en andere technieken om je te onttrekken van de dataspionnen. En dan worden ze nog geholpen ook door wetgeving zoals de AVG.

Nieuwe en verbeterde technieken om meer persoonlijke data te verzamelen zijn een speerpunt van de adtech bedrijven. Offline gedrag tracken en je in je eigen huis bespioneren zijn de volgende stappen die genomen worden. Daarmee kan meer en persoonlijkere data verzameld worden en is het moeilijker voor mensen om zich er aan te onttrekken. Er is nog geen blocker voor camera’s of microfoons.

De smartphone is natuurlijk al een mooi tracking en spionage device in ieders broekzak, waarmee je locatie en internetgedrag kan volgen en gebruiken. Bijvoorbeeld om als letselschade advocaat advertenties te vertonen aan mensen die bloedend bij de Spoedeisende Hulp zitten.
Maar technologische advertising ontwikkeling moet natuurlijk altijd stappen verder gaan. Die volgende stappen worden nu genomen in winkels en in je huis-/slaapkamer.

Online retailer Amazon maakte een klein jaar geleden de stap naar fysieke winkels (Amazon Go) zonder kassa’s. ‘Handig’ voor mensen die niet in de rij voor de kassa willen staan, maar vooral een black box waarin je bij alles wat je doet gevolgd en geregistreerd wordt door honderden camera’s en sensoren. Volgens Amazon is dit natuurlijk nodig om automatisch te bepalen wat mensen meenemen en dit automatisch af te rekenen. Maar dit gemak komt met een hoge prijs in de vorm van heel veel data die verzameld wordt.

Het Nederlandse Albert Heijn kan natuurlijk niet achterblijven en begint ook met kassaloos betalen. Nu nog door het scannen van een kaart of smartphone, maar er kan natuurlijk veel meer data verzamelen worden. Zo biedt het Nederlandse StoreDNA de oplossing om gedrag van mensen tot in detail te volgen in fysieke winkels en dat gedrag te koppelen aan persoonlijke aanbiedingen en te gebruiken voor ‘sterke relaties’ met klanten.

StoreDNA bespied klanten om te zien welke producten ze bekijken, vastpakken, terugzetten en kopen.


Het irritante verschijnsel dat je online gevolgd wordt door advertenties met die schoenen waar je naar gekeken hebt gaat ook plaatsvinden als je een paar sneakers in je handen hebt gehad in een winkel.

Tracking in de fysieke wereld is interessant, maar de ultieme dataverzameling vindt natuurlijk plaats in het besloten privacy domein van mensen: in huis. De TV als afluister- en reclamedevice is al tijden interessant. Ook als microfoon waarmee bijvoorbeeld een bedrijf als Axwave de technologie aanbiedt om te luisteren wat mensen kijken en op basis daarvan advertenties te vertonen. Maar de big tech neemt het spontaan vrijwel tegelijkertijd een stap verder door in elk huis een video en microfoon te plaatsen; in de huiskamer en de slaapkamer.

Met virtuele assistenten in een fysieke behuizing luisteren techgiganten al naar alles wat er gezegd wordt. Google Home en Amazon Echo zijn de microfoons die mensen reeds vrijwillig in hun slaap- en woonkamers plaatsen. Inmiddels zou 32% van de Amerikaanse consumenten al zo’n smart speaker in huis hebben en is de verwachting dat eind van dit jaar al de helft (50%) van de huishoudens de microfoon in huis heeft (zie dit onderzoek).


Google heeft net een upgrade van de virtuele assistent aangekondigd met scherm (de Google Home Hub). De camera ontbreekt, wellicht omdat zelfs Google sommige zaken te ver vindt gaan. Facebook ligt daar niet wakker van, want die proberen juist met de lancering van hun chat screen (Facebook Portal) wel microfoon en camera in je huis te krijgen. Een camera die ook nog eens letterlijk je bewegingen volgt. Nu, middenin de dataschandalen, belooft Facebook natuurlijk dat ze privacy heel serieus nemen. Ze leveren er zelfs een camera cover bij zodat niemand kan meekijken als jij dat niet wilt. Maar de grootste datahandelaar ter wereld sluit niet uit dat het in de toekomst mogelijk wordt dat jij een advertentie voor kattenvoer voorgeschoteld krijgt als je kat in beeld is geweest.

Google Home

Stap voor stap wordt de mass surveillance ten behoeve van advertenties dus gewoon uitgebreid, nu zoveel mogelijk naar de fysieke wereld en de privacy van je huis. Het liefst zo verborgen mogelijk met veel voordelen voor gebruikers. Want zolang mensen niet beseffen wat er allemaal gevolgd en verzameld wordt en wat de gevolgen hiervan kunnen zijn zullen ze het accepteren. En dit wordt uiteindelijk niet aangejaagd door Facebook, Amazon en Google zelf, want zij willen vooral de betalende klanten voor advertenties ‘betere kwaliteit’ voorschotelen. Het is uiteindelijk gewoon de Albert Heijn (of een andere commercieel bedrijf) dat het liefst continu achter je aan loopt, maar dat zoveel mogelijk probeert te verbergen en het vuile werk door anderen laat opknappen door ‘alleen maar’ te betalen voor advertenties en inzichten. 

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen is.. niet adverteren op Facebook

Adtech bedrijven, Google, Facebook, Twitter en vooral heel veel advertentienetwerken en data brokers zijn er op gericht zoveel mogelijk persoonlijke data te verzamelen. Hun verdienmodel bestaat uit het verkopen van (de toegang tot) deze persoonlijke gegevens. Meestal door gerichte advertenties te verkopen. Dit model schendt per definitie het recht op privacy, het mensenrecht om je onbespied te wanen.

Door het succes van het dataverdienmodel dat in perfectie is uitgevoerd door de giganten Google en Facebook kun je je in de (digitale) wereld ook niet meer onbespied wanen. Op (bijna) elke website en in elke app worden zoveel mogelijk persoonlijke gegevens en je gedrag bekeken, verzameld en doorgegeven door heel veel bedrijven. Je wordt bespied en gevolgd. Dit alles om zoveel mogelijk data over jou te verzamelen om je vervolgens op basis van die data te kunnen beïnvloeden.

De verzamelwoede van persoonlijke gegevens door deze Adtech bedrijven vormt een bedreiging voor individu, samenleving en democratie. Onderzoeksjournalisten Dimitri Tokmetzis en Maurits Martijn duiden dit nog eens goed in het artikel “Alleen als we privacy zien als iets dat ons allen aangaat, kunnen we de techbedrijven temmen“.

We kennen privacy niet de waarde toe die ze verdient. We beschouwen privacy primair als een recht voor individuen. Maar de recente geschiedenis laat duidelijk zien dat de verzameling, analyse en het gebruik van persoonsgegevens door bedrijven en overheden ook grote maatschappelijke gevolgen kunnen helpen.

Dimitri Tokmetzis & Maurits Martijn in “Deze sportapp legt het ware privacyprobleem bloot.”

Er is wet- en regelgeving ter bescherming van privacy, de Algemene Verordening Persoonsgegevens (AVG, in engels: GDPR). De reactie van bedrijven laat echter ook zien dat zij dat het niet als maatschappelijke verantwoordelijkheid zien. Er wordt voldaan aan de regels van de AVG met als doel de risico’s voor het bedrijfsbelang te verkleinen. Menig bedrijf is pas dit jaar serieus naar privacy gaan kijken vanwege de dreiging van boetes vanuit de AVG, terwijl vrijwel dezelfde regels en verplichtingen als 17 jaar van toepassing waren met de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp).

Bedrijven zijn vooral bezig met compliance en het voorkomen van boetes. Privacy, de wetgeving, staat op de agenda als risico voor het bedrijf dat verkleind dient te worden. Privacy staat niet op de agenda als mensenrecht en maatschappelijk belang. Dit terwijl andere maatschappelijke problemen en mensenrechten wel onderdeel vormen van het zo populaire maatschappelijk verantwoord en / of duurzaam ondernemen.

In het geval van de datahandelaren, zoals Facebook, lijkt de AVG / GDPR vooral te leiden tot een strijd waarin zoveel mogelijk privacy geschonden wordt zonder al te veel hoge boetes te krijgen.

Stel nu dat je als bedrijf privacy echt serieus neemt als een maatschappelijke verantwoordelijkheid, net zoals andere mensenrechten en milieu onderdeel vormen van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Dan is niet enkel het voldoen aan de wetgeving je doel. Bedrijven zetten respect voor de mens in MVO centraal en een gevolg is dat ze van de gehele supply chain verwachten dat er geen slaven- of kinderarbeid ingezet wordt. Of dat er geen geld vloeit naar wapenhandel. En er is geen wet die het verbiedt.

Wanneer het recht op privacy een zelfde belang is dan vloeit daar ook uit voort dat je als bedrijf van je leveranciers verwacht dat ze privacy niet schenden. Dat betekent dat je je als bedrijf ook afvraagt of je wel diensten moet afnemen van bedrijven die handelen in Weapons of Math destruction en inbreuk op privacy als enige bestaansrecht en verdienmodel hebben. Adverteren op Facebook, Google of via de ondoorzichtige datahandel via advertentienetwerken is dan geen bezigheid waarvan het jou als bedrijf niet uitmaakt wat er gebeurt om meer kliks of verkopen te genereren. Het is dan verantwoordelijkheid om je er zeker van te zijn dat dat gebeurt met respect voor mens en maatschappij. En die verantwoordelijkheid neem je niet door enkel en alleen aan de wetgeving te voldoen. Die verantwoordelijkheid neem je door geen zaken te doen met deze bedrijven en dus ook niet te adverteren.

De geur van data

Een mooi (kunst)project, Smell of Data geeft letterlijk een geur aan ‘datalekken’.

Net zoals we ooit een geur aan gas hebben gegeven zodat we het ruiken als er iets mis is, geeft Smell of Data geur aan data en kun je een ding aan je telefoon koppelen die de Geur van data verspreidt op het moment dat er een (potentieel) data lek is, bijvoorbeeld wanneer je met onveilige WiFi verbindt of een onveilige website bezoekt.

https://www.smellofdata.com